หลักการและเหตุผล
ปัจจุบันมีกระแสความต้องการใช้ผลิตภัณฑ์ธรรมชาติจากสมุนไพรเพิ่มมากขึ้น ทำให้มีการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อจำหน่ายทั้งตลาดภายในและภายนอกประเทศเป็นจำนวนมาก ประกอบกับความหลากหลายทางชีวภาพด้านสมุนไพรของประเทศไทย ทำให้เป็นการเพิ่มโอกาสในการพัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพจากสมุนไพร เพื่อให้สอดคล้องกับแผนแม่บทแห่งชาติด้านสมุนไพร (พ.ศ. 2560-2564) และการดำเนินการตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 เป้าหมายของการพัฒนาคุณภาพของผลิตภัณฑ์สมุนไพรทั้งด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยจึงมีความสำคัญยิ่งต่อบทบาทของผู้ประกอบวิชาชีพเภสัชกรรมในการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค และจะนำไปสู่การพัฒนาศักยภาพในด้านการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีคุณภาพและสร้างรายได้ของประเทศ ดังนั้นหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพเภสัชกรรม (สาขาการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร) จึงได้จัดทำขึ้นเพื่อมีวัตถุประสงค์ให้ผู้เข้ารับการอบรมมีความรู้ และทักษะในการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพจากสมุนไพร เพื่อนำไปสู่การมีผลิตภัณฑ์ต้นแบบที่มีคุณภาพที่ผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนาแบบครบวงจร โดยมุ่งหวังให้ผู้ที่ผ่านการอบรมมีประสบการณ์ตรงในการเรียนรู้และเข้าใจแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร ตั้งแต่การควบคุมคุณภาพของวัตถุดิบ สารสกัดและผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้น การแยกเตรียมสารสกัด การทดสอบประสิทธิผลของสารสกัด การออกแบบรูปแบบและการตั้งตำรับของผลิตภัณฑ์สมุนไพรด้วยเทคโนโลยีทางเภสัชกรรมที่ทันสมัยและเหมาะสมต่อการนำส่งสารสำคัญ การทดสอบความคงตัว และการออกแบบบรรจุภัณฑ์ ทั้งนี้เพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ต้นแบบที่มีคุณภาพและมีประสิทธิผล ที่สามารถนำไปสู่การขออนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาและขยายการผลิตในระดับอุตสาหกรรมได้ต่อไป
เนื้อหาของหลักสูตร
หลักสูตรนี้เป็นหลักสูตรของวิทยาลัยเภสัชกรรมสมุนไพร (วภส.) สภาเภสัชกรรม มีระยะเวลาการอบรมรวม 510 ชั่วโมง (18 สัปดาห์) โดยแบ่งเป็นการอบรมภาคทฤษฎีจำนวน 30 ชั่วโมง (2 สัปดาห์) และภาคปฏิบัติ 480 ชั่วโมง (16 สัปดาห์) รายละเอียดดังตาราง
1) ภาคทฤษฎี จำนวน 30 ชั่วโมง (2 หน่วยกิต**) ระยะเวลา 2 สัปดาห์ (ช่วงเดือนพฤษภาคม 2569)
ตารางที่ 1 เนื้อหาการอบรมภาคบรรยาย (เรียนนอกเวลาราชการในรูปแบบสอนสดออนไลน์ผ่านโปรแกรมZOOM และวิดีโอ)
| หัวข้อที่ |
หัวข้ออบรม |
รูปแบบ การอบรม |
จำนวน ชั่วโมง |
| 1 |
บทนำ กระบวนการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร |
บรรยาย |
3 |
| 2 |
กฎหมาย การควบคุมกำกับและการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์สมุนไพร |
บรรยาย |
4 |
| 3 |
การทดสอบประสิทธิผลและความปลอดภัย |
บรรยาย |
4 |
| 4 |
กระบวนการสกัดและการแยก |
บรรยาย |
3 |
| 5 |
การจัดหาและการจัดการวัตถุดิบ ตามหลักการ GACP |
บรรยาย |
2 |
| 6 |
การควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ สารสกัดและตำรับยาสมุนไพรตามเภสัชตำรับ |
บรรยาย |
3 |
| 7 |
แนวโน้มผลิตภัณฑ์และความต้องการของผู้บริโภค |
บรรยาย |
3 |
| 8 |
การตั้งตำรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร และการศึกษาความคงสภาพ |
บรรยาย |
5 |
| 9 |
การออกแบบและคัดเลือกบรรจุภัณฑ์และฉลาก |
บรรยาย |
3 |
| |
รวม |
|
30 ชั่วโมง |
2) ภาคปฏิบัติ จำนวน 480 ชั่วโมง (16 หน่วยกิต**) ระยะเวลา 16 สัปดาห์
ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ การฝึกปฏิบัติทักษะพื้นฐานที่จำเป็น และฝึกปฏิบัติงานในพื้นที่จริง รายละเอียด ดังนี้
2.1) การฝึกปฏิบัติทักษะพื้นฐานที่จำเป็น จำนวน 180 ชั่วโมง (6 หน่วยกิต**) *
1) ปฏิบัติงานทักษะการคัดเลือกและควบคุมคุณภาพของวัตถุดิบ (1 สัปดาห์)
2) ปฏิบัติงานทักษะกระบวนการสกัดและการแยก (1 สัปดาห์)
3) ปฏิบัติงานทักษะการควบคุมคุณภาพของสารสกัด (1 สัปดาห์)
4) ปฏิบัติงานทักษะการทดสอบประสิทธิผลและความปลอดภัย (1 สัปดาห์)
5) ปฏิบัติงานทักษะการออกแบบรูปแบบผลิตภัณฑ์ การตั้งตำรับและการศึกษาความคงสภาพ (1 สัปดาห์)
6) ปฏิบัติงานทักษะการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์สุขภาพจากสมุนไพร (1 สัปดาห์)
2.2) ฝึกปฏิบัติงานในพื้นที่จริงระยะเวลา จำนวน 300 ชั่วโมง (10 หน่วยกิต**)
เป็นการฝึกปฏิบัติงานในพื้นที่จริงตามที่ตนสังกัดและปฏิบัติงานอยู่หรือตามแหล่งฝึกที่ได้รับการรับรองจากวิทยาลัยเภสัชกรรมสมุนไพร โดยพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบ อย่างน้อย 1 ผลิตภัณฑ์ ให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลาที่กำหนด
** หมายเหตุ: หน่วยกิตของวิทยาลัยเภสัชกรรมสมุนไพร (วภส.) สภาเภสัชกรรม
ตารางที่ 2 รูปแบบการจัดอบรมภาคปฏิบัติทักษะพื้นฐานที่จำเป็น ได้แก่ การอบรมแบบโมดูล งานมอบหมาย และฝึกปฏิบัติเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบ รายละเอียด ดังนี้
1) การอบรมแบบโมดูล จำนวน 2 ครั้ง จำนวน 60 ชั่วโมง (2 หน่วยกิต**)
| โมดูลที่ |
หัวข้อ |
ช่วงวันอบรม |
จำนวนชั่วโมง |
หมายเหตุ |
| 1 |
กระบวนการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ จากสมุนไพร ประกอบด้วย 1) ทักษะการคัดเลือกและควบคุมคุณภาพ ของวัตถุดิบ 2) ทักษะกระบวนการสกัดและการแยก 3) ทักษะการควบคุมคุณภาพของสารสกัด 4) ทักษะการออกแบบรูปแบบผลิตภัณฑ์ การตั้งตำรับและการศึกษาความคงสภาพ |
วันที่ 1-5 มิ.ย. 69 |
30 |
จัดอบรม 1 สัปดาห์ ที่คณะเภสัชศาสตร์ มช. |
| 2 |
การทดสอบประสิทธิผลและความปลอดภัย และการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์สุขภาพจาก สมุนไพร ประกอบด้วย 1) ทักษะการทดสอบประสิทธิผลและ ความปลอดภัย 2) ทักษะการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์สุขภาพ จากสมุนไพร |
วันที่ 8-12 มิ.ย. 69 |
30 |
จัดอบรม 1 สัปดาห์ รูปแบบออนไลน์หรือปฏิบัติ ที่คณะเภสัชศาสตร์ มช. (จะแจ้งผู้เรียนมาทราบ ในช่วงก่อนสัปดาห์ การจัดอบรมภาคปฏิบัติ) |
| |
รวม |
|
60 ชั่วโมง |
|
หมายเหตุ: ช่วงเวลาการอบรมออนไลน์อาจเปลี่ยนแปลงตามความเหมาะสม
2) งานมอบหมาย
ลักษณะงาน: Paper work/ Clip VDO
ช่วงเวลา: 1-30 มิ.ย. 2569 ระยะเวลาในการทำงาน 4 สัปดาห์ หรือ 120 ชั่วโมง (4 หน่วยกิต**)
3) ฝึกปฏิบัติเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบ จำนวน 300 ชั่วโมง (10 หน่วยกิต**)
เป็นการฝึกปฏิบัติงานในพื้นที่จริงตามที่ตนสังกัดและปฏิบัติงานอยู่หรือตามแหล่งฝึกที่ได้รับการรับรองจากวิทยาลัยเภสัชกรรมสมุนไพร โดยพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบ อย่างน้อย 1 ผลิตภัณฑ์ ให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลาที่กำหนด (ช่วงเวลา 1 ก.ค. ถึง 15 ก.ย. 2569)
** หมายเหตุ: หน่วยกิตของวิทยาลัยเภสัชกรรมสมุนไพร (วภส.) สภาเภสัชกรรม