หลักการและเหตุผล
จากรายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2564 โดยมูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย ประเทศไทยมีประชากรรวม 66.7 ล้านคน ประชากรสูงอายุได้เพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็วมาก เพิ่มเป็น 12.5 ล้านคนของประชากรทั้งหมด หรือคิดเป็นร้อยละ 19 เทียบจากเมื่อ 50 ปีก่อนที่ประเทศไทยมีผู้สูงอายุไม่ถึง 2 ล้านคน หนึ่งในโรคที่เป็นความท้าทายด้านสุขภาพจิตที่สำคัญของผู้สูงอายุคือโรคสมองเสื่อม ในปี 2565 มีผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมจำนวนถึง 770,000 คน หรือประมาณร้อยละ 6 ของจำนวนผู้สูงอายุทั้งประเทศ และมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นทุก ๆ ปี เฉลี่ยปีละหนึ่งแสนคน ซึ่งก็เป็นภาพสะท้อนถึงความก้าวหน้าทางการแพทย์ อาการสมองเสื่อมคือภาวะที่มีการสูญเสียความสามารถทางสมอง เช่น ความจำ การรับรู้ ความเข้าใจ การใช้ภาษา ทิศทาง การใช้เหตุผลและการแก้ปัญหา มีการเปลี่ยนแปลงในพฤติกรรมและบุคลิกภาพ โดยมีผลกระทบต่อความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวันและการเข้าสังคม ผลกระทบของโรคเกิดขึ้นอย่างมากทั้งด้านร่างกาย ด้านจิตใจ และการดำเนินชีวิตของทั้งผู้ป่วยและต่อผู้ดูแลซึ่งส่วนใหญ่เป็นสมาชิกในครอบครัว การดำเนินโรคที่นานส่งผลกระทบต่อร่างกายและจิตใจไม่เฉพาะตัวผู้ป่วยเท่านั้น ยังมีผลกระทบต่อญาติผู้ดูแลอีกด้วย อาจก่อให้เกิดความเครียด ความเหนื่อยล้า ความวิตกกังวล ความผิดหวัง ความเศร้า รู้สึกว้าเหว่เหมือนถูกทอดทิ้งให้รับผิดชอบผู้ป่วยลำพัง ซึ่งบางครั้งผู้ดูแลอาจเกิดปัญหาหรือมีคำถามต่าง ๆ ต้องการคำปรึกษาอย่างใกล้ชิด ไม่แน่ใจในสิ่งที่ทำไปแล้วว่าดีหรือไม่ หรือบางครั้งรู้สึกผิด คิดว่าตนเองเป็นสาเหตุให้ผู้ป่วยโกรธ หรือเกิดปัญหาด้านอารมณ์ ทำให้เกิดความขัดแย้งของบุคคลในครอบครัวตามมาได้ และสุดท้ายก็สะท้อนสู่คุณภาพการดูแลผู้ป่วยเอง
คลินิกจิตเวชผู้สูงอายุฯ ดำเนินงานมาเป็นระยะเวลากว่า 18 ปี พบว่าญาติซึ่งเป็นผู้ดูแลผู้ป่วยยังต้องการเพิ่มพูนความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการดูแลผู้ป่วย ไม่ว่าจะเป็นความรู้เกี่ยวกับโรค อาการ และการรักษา ตลอดจนการจัดการกับปัญหาพฤติกรรมและอาการทางจิตเวช การดูแลกิจวัตรประจำวัน และการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ที่เหมาะสมให้แก่ผู้สูงอายุ ทางหน่วยจิตเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ร่วมกับคลินิกจิตเวช ฝ่ายการพยาบาลฯ จึงจัดทำโครงการอบรมผู้ดูแลผู้สูงอายุขึ้นเป็นประจำทุกปีในปีนี้จัดเป็นครั้งที่ 15 ในหัวข้อ “การดูแลพฤติกรรมและอาการทางจิตเวชในผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม” เพื่อส่งเสริมให้ผู้ดูแล/ญาติและบุคคลทั่วไปมีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการดูแลผู้สูงอายุที่มีอาการทางพฤติกรรมและการทางจิตเวชจากโรคโรคสมองเสื่อม
การจัดกิจกรรมส่งเสริมการดูแลผู้สูงอายุ (Caregivers’ Training Day) นี้ได้รับการตอบรับและความสนใจจากผู้เข้าร่วมประชุมเป็นจำนวนมากมาโดยตลอด จึงได้จัดกิจกรรมอย่างต่อเนื่องเป็นประจำ เป็นการเสริมสร้างความเข็มแข็งให้แก่ชุมชน และสร้างความตระหนักให้แก่ครอบครัวที่มีส่วนร่วมในการดูแลผู้ป่วยสูงอายุ ส่งผลให้การดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
เนื้อหาของหลักสูตร
หลักสูตรนี้มีจำนวนชั่วโมงการอบรมรวมประมาณ 150 นาที (147 นาที 54 วินาที) โดยแบ่งเนื้อหาเป็น 4 หัวข้อ ดังนี้
| หัวข้อที่ |
หัวข้อในการอบรม |
ชั่วโมงการเรียนรู้ |
| 1 |
อาการทางพฤติกรรมและอาการทางจิตเวชจากโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ |
36.13 นาที |
| 2 |
เรื่องยาที่ใช้ในการจัดการกับอาการทางพฤติกรรมและอาการทางจิตเวชจากโรคสมองเสื่อม |
31.32 นาที |
| 3 |
บูรณาการการรักษาในญาติและผู้ป่วย |
46.29 นาที |
| 4 |
กิจกรรมบำบัดเพื่อลดพฤติกรรมและอาการทางจิตเวชในผู้ป่วย |
33.40 นาที |
| |
รวม |
150 นาที |